Vochtvreter of luchtontvochtiger? Wanneer welke keuze werkt

Een vochtvreter kost een paar euro, een luchtontvochtiger een paar honderd. Toch is de vochtvreter in negen van de tien woonsituaties weggegooid geld, en in de tiende situatie precies het juiste product. Beide halen water uit de lucht. Het verschil zit in de schaal, en dat is een factor duizend. Een vochtvreter doet milliliters per dag, een luchtontvochtiger liters.

Een vochtvreter bestaat uit calciumchloride in korrel- of tabletvorm. Dat zout is sterk hygroscopisch: het trekt waterdamp uit de lucht aan en lost daarbij zelf op tot een pekel die in de opvangbak wordt opgevangen. Er is geen stroom nodig, geen ventilator, geen bewegend onderdeel. Het proces stopt pas als het zout op is of als de luchtvochtigheid zo laag wordt dat er niets meer te halen valt, wat bij calciumchloride pas rond de dertig procent relatieve vochtigheid gebeurt.

In theorie werkt een vochtvreter dus tot ver in het droge gebied. In de praktijk is niet het eindpunt de beperking maar het tempo. Een navultablet van 450 gram haalt onder normale omstandigheden zo’n 0,5 tot 0,8 liter water uit de lucht en doet daar zes tot twaalf weken over. Dat komt neer op ongeveer tien milliliter per dag.

Een condensatieontvochtiger zuigt lucht aan, koelt die af tegen een verdamper zodat het vocht condenseert, en blaast de gedroogde lucht weer uit. Een toestel van twintig liter per dag verplaatst circa 130-155 kubieke meter lucht per uur. De opgegeven twintig liter geldt bij dertig graden en tachtig procent luchtvochtigheid, de standaard testconditie. In een woonkamer of wasruimte van achttien tot twintig graden met een reële vochtlast haalt zo’n toestel tien tot veertien liter per dag. Naarmate de ruimte droger wordt zakt die opbrengst mee, tot er nog een paar liter per dag uit komt. Dat is geen tekortkoming maar het teken dat het werk gedaan is.

Tien tot veertien liter per dag tegenover tien milliliter per dag. Dat is de hele vergelijking in één zin.

Zet je beide naast elkaar, dan zit het verschil vooral in de vochtopname per dag en in wat een liter water je kost.

Per liter onttrokken water is een vochtvreter dus grofweg veertig keer duurder dan een luchtontvochtiger, en dan is de aanschaf van het toestel nog niet meegerekend. Neem je die wel mee, bijvoorbeeld tweehonderd euro afgeschreven over vijf jaar bij driehonderd liter per jaar, dan kom je op ongeveer dertig eurocent per liter tegenover zeven euro. De vochtvreter is en blijft in verhouding het duurste water dat je uit de lucht kunt halen.

Wat een woning aan vocht produceert, wordt bijna altijd onderschat. Een volwassene geeft door ademhaling en transpiratie ongeveer een tot anderhalve liter per dag af. Een douchebeurt levert drie tot vijf deciliter. Koken en afwassen samen een tot twee liter per dag. Een was binnen laten drogen is met vier liter per machine veruit de grootste bron. Een gezin van vier komt daarmee zonder moeite op acht tot twaalf liter waterdamp per dag.

Zet daar een vochtvreter van tien milliliter per dag tegenover en je hebt ongeveer één promille van de vochtproductie afgevangen. Dat is niet weinig, dat is niets. Een vochtvreter kan de luchtvochtigheid van een bewoonde kamer principieel niet beïnvloeden, hoe lang je hem ook laat staan en hoeveel je er ook neerzet. Een toestel van twintig liter per etmaal doet precies wat wel nodig is: het houdt de dagelijkse vochtproductie van een heel gezin bij in de ruimte waar zij leven.

Zodra het volume klein is, de ruimte echt gesloten en er geen vochtbron actief is, kantelt het beeld volledig. In een kledingkast, een kelderkast, een kluis, een opbergbox of een instrumentkoffer is tien milliliter per dag wél voldoende, omdat er nauwelijks vocht bijkomt. Een luchtontvochtiger is daar bovendien onbruikbaar: er is geen stopcontact, of het is onwenselijk dat er maandenlang een apparaat draait in een ruimte waar niemand komt.

Een caravan of boot in winterstalling is een geval apart. Daar komt wél vocht bij, door condens tegen koude wanden en vocht dat nog in kussens en textiel zit, en een vochtvreter is er strikt genomen te licht voor. Toch is hij vaak de enige optie, simpelweg omdat er geen stroom op de stallingsplaats is. Zet er in dat geval meerdere neer, controleer ze halverwege de winter, en kies een adsorptietoestel zodra er wel een aansluiting beschikbaar is.

De vochtvreter is daarmee geen mislukte luchtontvochtiger maar een product voor een ander probleem.

Gaat het niet om één kast maar om een winkel of opslag vol kleding, schoenen of leer? Lees dan hoe je schimmel in kleding voorkomt.

Voor kasten en kluizen bestaat een beter alternatief dan wegwerpzout: herbruikbare silicagelkorrels. Die verzadigen langzaam en zijn te regenereren in de oven of via een ingebouwd stekkerelement, waarna ze opnieuw bruikbaar zijn. Er ontstaat geen pekel, dus geen risico op bijtende vloeistof naast je gereedschap, camera-apparatuur of documenten. Voor langdurige opslag is dit vrijwel altijd de betere keuze.

Daarnaast bestaan er kleine thermo-elektrische ontvochtigers, doorgaans rond driehonderd tot zevenhonderd milliliter per dag bij vijftig tot zeventig watt. Ze zijn stil en geschikt voor een boothut, een kleine badkamer of een hobbykamer van tien tot twintig kubieke meter. Hun rendement per kilowattuur ligt fors lager dan dat van een compressortoestel, dus voor grotere ruimtes zijn ze onrendabel, maar ze vullen het gat tussen kast en kamer.

Tot slot geldt bij lage temperaturen een aparte regel. Een condensatieontvochtiger werkt efficiënt vanaf ongeveer vijftien graden en gaat bij tien-twaalf graden of lager steeds vaker ontdooien. In een onverwarmde kruipruimte, garage of vakantiewoning in de winter is een adsorptieontvochtiger daarom de juiste techniek: die gebruikt een droogmiddelrotor in plaats van condensatie en houdt bij lage temperatuur wel capaciteit over.

Onderstaande tabel vat het samen per situatie. Twijfel je tussen twee rijen, kijk dan naar het volume van de ruimte en naar de vraag of er een vochtbron actief is.

Een hygrometer kost tien tot vijftien euro en voorkomt dat je het verkeerde probleem oplost. Onder de vijftig procent relatieve vochtigheid hoef je niets te doen. Tussen vijftig en zestig procent is er niets aan de hand, al gedijt huisstofmijt vanaf ongeveer vijfenvijftig procent, wat voor allergiegevoelige bewoners reden kan zijn om lager te sturen. Boven de zestig procent ontstaat schimmelrisico op koude oppervlakken zoals buitenmuren en raamdorpels, en boven de zeventig procent is ingrijpen noodzakelijk.

Meet ook op de juiste plek. De luchtvochtigheid midden in de kamer zegt weinig over de hoek achter de kast tegen de noordgevel, waar de temperatuur enkele graden lager ligt en de relatieve vochtigheid navenant hoger. Schimmel ontstaat vrijwel altijd op het koudste oppervlak in de ruimte, niet in het midden.

Bij een luchtontvochtiger is de meest gemaakte fout de deur open laten staan. Het toestel droogt dan de lucht van de hele woning in plaats van de ruimte die je wilt behandelen, waardoor het verbruik oploopt zonder dat het resultaat verbetert. De tweede fout is de capaciteit te krap kiezen. De opgegeven fabriekswaarde is gemeten bij dertig graden en tachtig procent, en in een koele kelder of bijkeuken haalt een toestel al snel de helft daarvan. Kijk daarnaast naar wat er in de ruimte gebeurt: wordt er gedoucht, gekookt of was gedroogd, kies dan een ruimere capaciteit dan de vierkante meters alleen suggereren.

Zowel een vochtvreter als een luchtontvochtiger bestrijdt het symptoom. Bij wasdrogen, bouwvocht of een tijdelijk vochtige kelder is dat precies de bedoeling. Maar als het vocht terugkomt zodra het apparaat uitgaat, is er een oorzaak: optrekkend vocht door een ontbrekende waterkering, een lekkage, een koudebrug, of ventilatieroosters die dichtgeplakt of verstopt zijn. Een luchtontvochtiger houdt zo’n woning droog en beschermt je spullen, en dat is vaak alle reden om er een te plaatsen, maar hij vervangt geen herstelwerk aan de constructie.

De praktische volgorde is dus: meten met een hygrometer, kijken of er een aanwijsbare bron of bouwkundig gebrek is, ventilatie op orde brengen, en pas dan bepalen of je een gesloten kubieke meter aanpakt of een hele ruimte.